Xuất Bản: Đám Cưới hay Đám Ma? – Phan Quỳnh Trâm

Cầm tập thơ đầu tay(1), in chung với hai nhà thơ Lê Văn Tài và Nguyễn Tôn Hiệt, với lời giới thiệu của Nguyễn Hưng Quốc và lời bạt của Nhã Thuyên, tôi vừa thấy vui vừa thấy buồn. Dĩ nhiên “buồn ít hơn vui”.

Cách đây hơn một năm khi lái xe chở Nhã Thuyên về nơi ở tạm gần biển Coogee, Nhã Thuyên nói với tôi về ý định in một tập thơ gồm ba tác giả ở Úc. Suy nghĩ lúc đầu của tôi là: tôi chưa sẵn sàng in một tập thơ nào cả. Thứ nhất, tôi làm thơ quá ít; thứ hai, tôi không thực sự hài lòng với những bài thơ tôi đã làm. Bao giờ tôi cũng mơ ước về một bài thơ chưa được viết ra, một bài thơ mới hơn, lạ hơn, bạo liệt hơn, dù có thể chẳng bao giờ tôi làm được bài thơ ấy.

Nhã Thuyên nói: “Còn hơn một năm nữa, lo gì, Quỳnh có thể làm thêm được vài bài thơ nữa”. Tôi thành thật thú nhận, mỗi năm, may lắm tôi chỉ làm được 2,3 bài thơ, có khi chẳng có bài nào. Vậy mà trong gần một năm vừa qua, tôi lại làm được nhiều thơ hơn mức tôi chờ đợi; phải chăng vì cảm giác hứng khởi trước cuốn sách sắp được in? Hay vì sự trống rỗng đến mức không thể làm gì khác ngoài việc.. làm thơ? Thú thật, tôi không giải thích được điều đó.

Cuối cùng, sau gần một năm, tôi cũng làm được đủ thơ để có thể được in… chung với 2 nhà thơ khác. Từ lúc bìa sách được thiết kế, cho đến khi cầm được cuốn sách trên tay, đọc lại những bài thơ của chính mình trên giấy, ngoài cảm giác vui mừng, tôi vẫn thấy có gì đó buồn buồn tiếc tiếc mà tôi không tự phân tích được.

Đến gần đây, đọc cuốn Anathemas and Admirations (2) của Cioran, tôi mới “ngộ” ra. Tôi chưa từng đọc thấy ai viết về việc xuất bản hay như Cioran ( dù không có gì chắc chắn là Cioran đã muốn nói điều tôi muốn hiểu):

“Việc xuất bản một cuốn sách có cùng một kiểu rắc rối như của một đám cưới hoặc một đám ma.”

Hôn nhân, có thể hiểu như một một sự cam kết, một điều gì đó sẽ dính với bạn cả đời, như một cuốn sách đã được in, hay hay dở, nó sẽ gắn với tên tuổi của tác giả cả đời. Chẳng may vài chục năm sau (hoặc vài chục ngày sau), tác giả nhận ra rằng đó không phải là cuộc “hôn nhân” mà mình muốn có, hoặc mình muốn thay đổi gì đó, thì “ván đã đóng thuyền”. Nghĩ xa hơn thì kể ra việc xuất bản có thể còn tệ hơn cả một cuộc hôn nhân, vì bạn không thể ly dị… một cuốn sách.

Tại sao lại là đám ma? Người ta có thể nghĩ đến cảm giác trống rỗng và trắng tay của tác giả, hoặc nó cũng có thể là cái chết của những bài thơ, bởi nó sẽ nằm chết cứng trên trang giấy. Trong một bài phỏng vấn Borges (3), Susan Sontag kể với Borges về Paul Valéry, khi người ta hỏi ông khi nào thì ông biết là thơ ông sẵn sàng để được xuất bản. Paul Valéry trả lời: “khi biên tập viên đến và đem nó đi, bởi vì nó luôn luôn có thể được sửa chửa và hoàn thiện”. Sontag nói thêm, có những lúc đọc lại những gì đã viết, bà thấy rất khổ sở và xấu hổ và xuất bản là một cách để tống khứ chúng đi, để không phải chỉnh sửa gì nữa.

Tôi cũng rất hay có cảm giác xấu hổ khi đọc lại thơ của mình, hoặc có khi, tôi không thể hình dung được tôi đã từng viết như vậy. Nhưng dù sao bây giờ tập thơ đã được in xong và đã được phổ biến. Những bài thơ ấy do tôi sáng tác nhưng chúng lại không còn thuộc về tôi nữa. Chúng thuộc về người khác, ở đó, chúng có đời sống riêng, hay nói theo Charles Bernstein (4) , chúng “không kết thúc dù đã được làm xong” (The poem is not finished even when it is completed).

Từ nay, với chúng, tôi hoàn toàn bất lực. Tôi không thể sửa chữa hay thêm thắt gì được nữa. Tôi cũng không thể đứng ra phân trần hay phân tích cho các độc giả không hiểu hay hiểu nhầm thơ mình. Sự bất lực ấy khiến tôi, ngoài cảm giác vui mừng, có một chút gì như buồn buồn và tiếc tiếc.

Mà có lẽ tác giả nào khi in sách cũng đều có cảm giác như vậy, phải không?

Nguồn:
(1) http://vagabondpress.net/collections/poetry/products/poems-of-le-van-tai-nguy-n-ton-hi-t-phan-qu-nh-tram
(2) E.M. Cioran,  Anathemas and Admirations, Arcade Publishing, 2012
(3)  http://oyeborges.blogspot.com.au/search/label/Borges%20y%20Susan%20Sontag
(4) Marjorie Perloff, Poetics in A New Key, University of Chicago Press, 2013

2 thoughts on “Xuất Bản: Đám Cưới hay Đám Ma? – Phan Quỳnh Trâm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s